آزمایشات علمی و آزمون‌ها در تولید لواشک غوره شاهون: بررسی کیفیت، اسیدیته و ویژگی‌های حسی

مقدمه:

لواشک غوره شاهون یکی از فرآورده‌های ارگانیک و طبیعی انگور است که با رعایت استانداردهای بهداشتی و آزمایش‌های علمی توسط دکتر مجید اکبری تولید  و به ثبت رسید شد. در این مقاله، تمامی آزمون‌ها و آزمایشات علمی انجام شده بر روی نمونه‌های لواشک شامل اندازه‌گیری اسیدیته، بریکس، بافت، رنگ، ویتامین C، فنول کل، درصد ماده خشک و آزمون‌های میکروبی به طور کامل بررسی شده است.

---

۱. مراحل آماده‌سازی لواشک غوره

قبل از هر عملی، ظروف و تجهیزات با شستشو و اتوکلاو استریل شده و زیر هود قرار داده شدند.

1. له کردن و هسته‌گیری غوره: غوره‌ها با همزن دستی له شده و هسته‌گیری شدند. ۷۵۰ گرم (۷۵۰ میلی‌لیتر) در بالن ریخته شد تا حجم آن به ۱۵۰ میلی‌لیتر کاهش یابد.

   

2. اضافه کردن نمک: ۴ درصد نمک نسبت به حجم ثانویه به نمونه اضافه و مخلوط شد.

3. آماده‌سازی خرما: خرما هسته‌گیری و با ۱۰ درصد آبغوره استریل و نرم شد و سپس با همزن دستی چرخ شد تا بافت یکدست بدست آید.

4. ترکیب نمونه‌ها: مقدار مشخصی از خرما به غوره اضافه شد و بافت یکنواخت شد. نمونه‌ها وزن شده و در پلیت‌ها ریخته و در یخچال نگهداری شدند.

---

۲. آزمون‌های انجام شده

۲-۱. اندازه‌گیری اسیدیته

• اندازه‌گیری اسیدیته یکی از آزمون‌های اساسی کیفیت لواشک است که میزان اسیدهای طبیعی موجود در محصول را تعیین می‌کند. این روش به ویژه برای ارزیابی تازگی و طعم محصول اهمیت دارد.

  

  مواد و تجهیزات لازم

  • هیدروکسید سدیم (NaOH)

  • آب مقطر

  • بالن ژوزه ۵۰۰ میلی‌لیتری

  • همزن مغناطیسی و هیتر

  • الکترود pH متر

  • بورت و لوله‌های آزمایش

  مراحل انجام کار

  1. تهیه محلول تیتراسیون NaOH 0.1٪:
     ۲ گرم هیدروکسید سدیم را در آب مقطر حل کرده و در بالن ژوزه ۵۰۰ میلی‌لیتری تا حجم ۵۰۰ میلی‌لیتر کامل می‌کنیم.

  2. رقیق‌سازی محلول:
     ۵۰ میلی‌لیتر از محلول ۰.۱٪ برداشته و با آب مقطر تا حجم ۴۵۰ میلی‌لیتر رسانده تا محلول ۰.۰۱٪ NaOH بدست آید.

  3. آماده‌سازی نمونه:
     ۴ گرم از نمونه لواشک را وزن کرده و به آن سه برابر وزن نمونه آب مقطر اضافه می‌کنیم.
     نمونه را روی هیتر با همزن مغناطیسی قرار داده تا گرم شود.

  4. تیتر کردن نمونه:
     الکترود pH متر را در محلول قرار داده و محلول را با NaOH 0.01 نرمال تا رسیدن به pH = 8 تیتر می‌کنیم.

  محاسبه اسیدیته

  اسیدیته قابل سنجش با استفاده از فرمول زیر بر اساس اسید مالیک تعیین می‌شود:

  m1×v1=m2×V2m_1 \times v_1 = m_2 \times V_2m1​×v1​=m2​×V2​

  • m1m_1m1​ = مقدار نمونه اولیه (گرم)

  • v1v_1v1​ = نرمالیته محلول NaOH

  • V2V_2V2​ = حجم محلول مصرفی برای تیتر (میلی‌لیتر)

  • m2m_2m2​ = اسیدیته قابل سنجش (گرم اسید در ۱۰۰ گرم نمونه)

  سپس مقدار m₂ با فاکتور تبدیل اسید مالیک ۶۷.۰۴ ضرب می‌شود:

  Acidity=m2×67.04\text{Acidity} = m_2 \times 67.04Acidity=m2​×67.04

  نکات مهم

  • تمامی ظروف و تجهیزات قبل از استفاده باید استریل و شسته شده باشند.

  • تیتر کردن با دقت انجام شود تا pH 8 دقیق ثبت شود.

  • این آزمون کمک می‌کند تا کیفیت طعم و ماندگاری لواشک مشخص شود

• اسیدیته قابل سنجش بر اساس اسید مالیک با فاکتور ۶۷.۰۴ محاسبه شد.

۲-۲. اندازه‌گیری بریکس

• نمونه‌ها با نسبت ۱:۱۰ با آب مخلوط و گرم شدند.

• دو قطره از محلول روی رفراکتومتر قرار گرفت و درصد مواد جامد محلول (Brix) اندازه‌گیری شد.

  

۲-۳. آزمون بافت سنجی نمونه‌های غوره با Texture Analyzer

• آزمون بافت سنجی یکی از آزمون‌های مهم کیفیت لواشک و فرآورده‌های میوه‌ای است که سفتی، نرمی و یکنواختی بافت محصول را به صورت علمی مشخص می‌کند. این روش با استفاده از دستگاه Texture Analyzer انجام می‌شود.

  مواد و تجهیزات لازم

  • نمونه‌های لواشک و غوره

  • دستگاه Texture Analyzer

  • پروب استوانه‌ای متوسط

    

  مراحل انجام آزمون

  1. انتخاب پروب: از پروب استوانه‌ای با قطر ۲ میلی‌متر استفاده شد.

  2. تنظیمات دستگاه:

     • عمق نفوذ: ۵ میلی‌متر

     • سرعت نفوذ: ۱ میلی‌متر بر ثانیه

     • تریگر: ۵

     • نوع تست: Normal (سوراخ کردن – puncture test)

  3. اجرای آزمون: پروب به صورت تک محوری وارد نمونه شد تا بار لازم برای نفوذ ثبت شود.

  4. اندازه‌گیری: بار به کار رفته برای نفوذ به عنوان معیار سفتی و نرمی بافت گزارش شد.

  نکات مهم

  • این آزمون کمک می‌کند تا کیفیت بافت لواشک به صورت علمی و قابل مقایسه بررسی شود.

  • نتایج برای کنترل تولید، بهبود فرمولاسیون و استانداردسازی محصول بسیار مفید هستند.

۲-۴. ارزیابی رنگ نمونه‌های غوره

• ارزیابی رنگ یکی از آزمون‌های کلیدی کیفیت لواشک و فرآورده‌های میوه‌ای است که نشان‌دهنده ظاهر و جذابیت محصول برای مصرف‌کننده می‌باشد. رنگ مناسب علاوه بر تأثیر بر جذابیت بصری، می‌تواند نشان‌دهنده تازگی و کیفیت محصول نیز باشد.

  مواد و تجهیزات لازم

  • نمونه‌های غوره

  • دوربین عکاسی Canon

  • جعبه استاندارد رنگ‌سنجی

  • نرم‌افزار فتوشاپ برای تحلیل رنگ

  مراحل انجام آزمون

  1. عکسبرداری: نمونه‌ها در جعبه مخصوص رنگ‌سنجی با دوربین Canon عکس‌برداری شدند.

  2. کالیبراسیون رنگ: قبل از اندازه‌گیری، از یک سطح سفید استاندارد برای کالیبره کردن استفاده شد.

  3. تعیین پارامترهای رنگ: با استفاده از نرم‌افزار فتوشاپ، مقادیر رنگ بر اساس مدل Lab تعیین شدند:

     • L*: روشنایی (۰ = سیاه مطلق، ۱۰۰ = سفید مطلق)

     • a*: سبزی تا قرمزی (-۶۰ سبز، +۶۰ قرمز)

     • b*: آبی تا زرد (-۶۰ آبی، +۶۰ زرد)

  4. محاسبه اختلاف رنگ: اختلاف کل رنگ با فرمول زیر محاسبه شد:

  ΔE=(ΔL)2+(Δa)2+(Δb)2\Delta E = \sqrt{(\Delta L)^2 + (\Delta a)^2 + (\Delta b)^2}ΔE=(ΔL)2+(Δa)2+(Δb)2​

  • همچنین نسبت $a/b$ برای تحلیل دقیق‌تر رنگ تعیین شد.

  نکات مهم

  • این آزمون کمک می‌کند تا تغییرات رنگ ناشی از فرایند تولید یا نگهداری به دقت بررسی شود.

  • پارامترهای Lab استاندارد، امکان مقایسه علمی بین نمونه‌ها را فراهم می‌کند.

۲-۵. آزمون‌های حسی (چشایی) نمونه‌های غوره

• آزمون‌های حسی یکی از مهم‌ترین روش‌های ارزیابی کیفیت لواشک و فرآورده‌های میوه‌ای است که تجربه مصرف‌کننده را در نظر می‌گیرد. این آزمون‌ها شامل طعم، بافت، رنگ، بو و پذیرش کلی محصول می‌شوند.

  مواد و تجهیزات لازم

  • نمونه‌های لواشک و غوره

  • اتاقک استاندارد ارزیابی حسی

  • کدگذاری تصادفی نمونه‌ها

  مراحل انجام آزمون

  1. انتخاب پنلیست‌ها: گروه ۱۰ نفره به عنوان پنلیست نیمه حرفه‌ای انتخاب شدند.

  2. کدگذاری نمونه‌ها: نمونه‌ها با کدهای مختلف به صورت تصادفی به پنلیست‌ها ارائه شد.

  3. ارزیابی نمونه‌ها: پنلیست‌ها بر اساس آزمون هدونیک ۵ نقطه‌ای نمونه‌ها را ارزیابی کردند:

     • ۵ = عالی

     • ۰ = ضعیف

  4. پارامترهای ارزیابی: طعم، بافت، رنگ و بو بررسی شدند و عیوب احتمالی گزارش شد.

  نکات مهم

  • این آزمون کمک می‌کند تا تجربه مصرف‌کننده و پذیرش محصول به صورت علمی و قابل استناد بررسی شود.

  • نتایج آزمون‌های حسی برای بهبود فرمولاسیون، طراحی محصول و بازاریابی بسیار کاربردی هستند.

۲-۶. آزمون میکروبی نمونه‌های غوره

آزمون میکروبی یکی از مهم‌ترین روش‌های کنترل کیفیت لواشک و فرآورده‌های میوه‌ای است که میزان میکروارگانیسم‌ها، کپک و مخمرها را در محصول مشخص می‌کند. این آزمون نقش مهمی در تضمین ایمنی و ماندگاری محصول دارد.

مواد و تجهیزات لازم

• محیط کشت پلیت کانت آگار (PCA) برای شمارش کلی میکروارگانیسم‌ها

• محیط کشت YGC برای کپک و مخمر

• قرص رینگر و آب مقطر برای محلول نمکی

• لوله‌های آزمایش و سمپلر

• استومایکر

• اتوکلاو و هود

• انکوباتور

مراحل انجام آزمون

1. استریل کردن وسایل: تمامی ظروف و تجهیزات توسط اتوکلاو استریل شده و به زیر هود منتقل شدند.

2. تهیه محلول نمکی: یک قرص رینگر در ۱۰۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر حل شد.

3. آماده‌سازی محیط کشت: محیط‌ها باید یک روز قبل از آزمایش آماده شوند.

4. رقیق‌سازی نمونه:

   • ۱۰ گرم یا میلی‌لیتر از نمونه در ۹۰ میلی‌لیتر محلول نمکی ریخته و با استومایکر هموژن شد (رقیق‌سازی ۱۰⁻¹).

   • از لوله اول ۱ میلی‌لیتر برداشته و به ۹ میلی‌لیتر محلول نمکی در لوله دوم اضافه شد (رقیق‌سازی ۱۰⁻²).

   • این کار تا رقت‌های مورد نظر ادامه یافت.

5. کشت نمونه‌ها:

   • از هر رقت ۱ میلی‌لیتر با سمپلر برداشته و به صورت پورپلیت کف پلیت ریخته شد.

   • پلیت‌ها به شکل عدد ۸ حرکت داده شده تا محیط بسته شود.

   • ۱۵ تا ۲۰ دقیقه نمونه‌ها ثابت ماندند تا محیط بسته شود.

6. انکوباسیون:

   • پلیت PCA: دمای ۳۵ درجه سانتی‌گراد به مدت ۴۸ ساعت

   • پلیت YGC: دمای ۲۵ درجه سانتی‌گراد به مدت ۷۲ ساعت

   • قبل از انکوباسیون، روی درب پلیت‌ها رقیق و نوع محیط کشت نوشته شد.

7. محیط کشت: میزان محیط کشت در پلیت‌ها حدود ۲۰ گرم بود.

8. گزارش نتایج: تعداد کل میکروارگانیسم‌ها بر حسب Log cfu/g گزارش شد.

نکات مهم

• این آزمون ضمانت‌کننده ایمنی و کیفیت محصول است و به تولیدکنندگان کمک می‌کند تا محصول سالم و استاندارد عرضه کنند.

• رعایت استریل بودن وسایل و دقت در رقیق‌سازی برای نتایج دقیق بسیار ضروری است.

۲-۷. آزمون pH نمونه‌های غوره

• آزمون pH یکی از آزمون‌های کلیدی کنترل کیفیت لواشک و فرآورده‌های میوه‌ای است که میزان اسیدیته و قابلیت نگهداری محصول را نشان می‌دهد. pH مناسب نشان‌دهنده تعادل بین طعم، تازگی و ایمنی محصول است.

  مواد و تجهیزات لازم

  • نمونه‌های لواشک و غوره

  • آب مقطر

  • الکترود pH متر

  • بشر و همزن

  مراحل انجام آزمون

  1. آماده‌سازی نمونه: مقداری از نمونه را وزن کرده و به نسبت ۱:۱ آب مقطر به نمونه اضافه می‌کنیم.

  2. همزدن نمونه: نمونه با همزن مغناطیسی به خوبی مخلوط می‌شود تا محلول یکنواخت ایجاد شود.

  3. اندازه‌گیری pH:

     • الکترود pH متر در بشر حاوی نمونه قرار داده می‌شود.

     • pH نمونه خوانده و ثبت می‌شود.

  4. گزارش نتایج: مقادیر pH برای ارزیابی اسیدیته و کیفیت محصول استفاده می‌شوند.

  نکات مهم

  • دقت در مخلوط کردن نمونه و کالیبراسیون الکترود برای نتایج دقیق ضروری است.

  • pH پایین‌تر نشان‌دهنده محصول اسیدی‌تر و با احتمال نگهداری بالاتر است، در حالی که pH بالاتر می‌تواند نشان‌دهنده کاهش اسیدیته و افزایش حساسیت به فساد میکروبی باشد.

۲-۸. آزمون ویتامین C (اسید آسکوربیک) نمونه‌های غوره

آزمون ویتامین C یکی از آزمون‌های مهم کیفیت لواشک و فرآورده‌های میوه‌ای است که میزان ویتامین C طبیعی موجود در محصول را مشخص می‌کند. این ویتامین نقش حیاتی در سلامت مصرف‌کننده و ارزش تغذیه‌ای محصول دارد.

مواد و تجهیزات لازم

• نمونه‌های لواشک و غوره

• محلول اسیدی (اسید استیک و اسید سولفوریک)

• قرص ویتامین C استاندارد

• محلول تیتراسیون دی‌کلروفنل ایندوفنل (DCI)

• بورت و بشر

• آب مقطر و جوش شیرین

مراحل انجام آزمون

1. تهیه محلول اسیدی:

   • ۴۰ میلی‌لیتر اسید استیک با آب مقطر به حجم ۲۰۰ میلی‌لیتر رسانده شد.

   • سپس ۸ میلی‌لیتر اسید سولفوریک به آن اضافه شد.

   • با اضافه کردن آب مقطر حجم کل به ۱۰۰۰ میلی‌لیتر رسید.

2. تهیه محلول استاندارد (شاهد):

   • یک عدد قرص ویتامین C ۲۵۰ میلی‌گرم پودر شده و به بشر حاوی محلول اسیدی اضافه شد.

3. آماده‌سازی نمونه:

   • مقدار مشخصی از نمونه در بشر ریخته و حجم مشخصی از محلول اسیدی به آن اضافه شد.

4. تهیه محلول تیتراسیون:

   • ۵۰ میلی‌گرم دی‌کلروفنل ایندوفنل در ۵۰ میلی‌لیتر آب حل شد.

   • سپس ۴۲ میلی‌گرم جوش شیرین به آن اضافه شد و حجم کل با آب مقطر به ۲۰۰ میلی‌لیتر رسید.

5. تیتر کردن نمونه:

   • محلول نمونه با محلول دی‌کلروفنل ایندوفنل تا ظهور رنگ صورتی کمرنگ تیتر شد.

   • حجم مصرفی بورت یادداشت شد و در فرمول محاسبه شد:

میلی‌گرم اسید آسکوربیک=V×TW×100\text{میلی‌گرم اسید آسکوربیک} = \frac{V \times T}{W} \times 100میلی‌گرم اسید آسکوربیک=WV×T​×100

• که در آن:

  • $V$ = حجم شناساگر (DCI) مصرف شده بر حسب میلی‌لیتر

  • $T$ = اکوی والان شناساگر

  • $W$ = وزن نمونه به گرم

نکات مهم

• دقت در تیتر کردن و ثبت حجم بورت برای محاسبه دقیق ویتامین C ضروری است.

• این آزمون کمک می‌کند تا میزان ارزش تغذیه‌ای و کیفیت محصول به صورت علمی مشخص شود.

۲-۹. آزمون فنول کل نمونه‌های غوره

آزمون فنول کل یکی از آزمون‌های مهم کیفیت لواشک و فرآورده‌های میوه‌ای است که میزان ترکیبات فنولی و آنتی‌اکسیدان‌های موجود در محصول را مشخص می‌کند. این ترکیبات نقش مهمی در خواص ضد اکسیدانی و ارزش تغذیه‌ای محصول دارند.

مواد و تجهیزات لازم

• نمونه‌های لواشک و غوره

• متانول برای تهیه نمونه (رقیق‌سازی 1:10)

• واکنشگر فولین سیوکالتو

• محلول کربنات سدیم (۷۵ گرم بر لیتر)

• اسپکتروفتومتر (طول موج ۷۶۵ نانومتر)

• استاندارد گالیک اسید (۱ تا ۱۰۰ میکروگرم بر میلی‌لیتر)

مراحل انجام آزمون

1. تهیه نمونه: ۲۰۰ میکرولیتر از نمونه رقیق شده در متانول به نسبت 1:10 برداشته شد.

2. اضافه کردن واکنشگر: ۱ میلی‌لیتر واکنشگر فولین سیوکالتو که با نسبت 1:10 با آب مقطر رقیق شده بود، به نمونه اضافه شد.

3. تثبیت واکنش: پس از گذشت ۴ دقیقه، ۸۰۰ میکرولیتر محلول کربنات سدیم به نمونه اضافه شد.

4. انتظار: محلول حاصل به مدت ۲ ساعت در دمای اتاق قرار گرفت تا واکنش کامل شود.

5. اندازه‌گیری جذب نوری: میزان جذب نمونه در طول موج ۷۶۵ نانومتر با اسپکتروفتومتر خوانده شد.

6. تهیه منحنی استاندارد: از گالیک اسید با غلظت ۱ تا ۱۰۰ میکروگرم بر میلی‌لیتر برای رسم منحنی استاندارد استفاده شد.

7. محاسبه فنول کل: میزان کل فنول بر اساس رابطه زیر محاسبه شد:

C=C1×VM×100C = \frac{C_1 \times V}{M} \times 100C=MC1​×V​×100

• $C$ = محتوای فنول کل بر اساس اسید گالیک (میلی‌گرم بر گرم)

• C1C_1C1​ = غلظت معادل اسید گالیک (میلی‌گرم بر میلی‌لیتر)

• $V$ = حجم مصرفی (میلی‌لیتر)

• $M$ = وزن نمونه (گرم)

نکات مهم

• دقت در رقیق‌سازی نمونه و زمان واکنش برای نتایج دقیق بسیار اهمیت دارد.

• این آزمون کمک می‌کند تا میزان آنتی‌اکسیدان‌ها و خواص تغذیه‌ای محصول به صورت علمی مشخص شود.

۲-۱۰. آزمون درصد ماده خشک نمونه‌های غوره

آزمون درصد ماده خشک یکی از مهم‌ترین شاخص‌های کیفیت لواشک و فرآورده‌های میوه‌ای است که نشان‌دهنده میزان رطوبت و تراکم محصول می‌باشد. درصد ماده خشک بالاتر معمولاً به ماندگاری بیشتر و کیفیت بالاتر محصول اشاره دارد.

مواد و تجهیزات لازم

• نمونه‌های لواشک و غوره

• پلیت

• ترازوی دقیق

• خشک‌کن

مراحل انجام آزمون

1. وزن کردن نمونه: مقدار ۴ گرم از نمونه برداشته شد و درون پلیت ریخته شد.

2. توزیع نمونه: ضخامت نمونه در پلیت باید هرچه نازک‌تر و یکنواخت‌تر باشد تا خشک شدن کامل صورت گیرد.

3. خشک کردن نمونه: نمونه‌ها در پلیت قرار گرفته و تا خشک شدن کامل منتظر ماندند.

4. وزن‌کردن مجدد: پس از خشک شدن، نمونه وزن شد تا میزان ماده خشک تعیین شود.

5. تکرار آزمون: این فرآیند سه مرتبه برای هر نمونه تکرار شد تا دقت اندازه‌گیری افزایش یابد.

نکات مهم

• ضخامت یکنواخت نمونه برای خشک شدن کامل و نتایج دقیق ضروری است.

• این آزمون به تولیدکنندگان کمک می‌کند تا میزان رطوبت محصول و ماندگاری احتمالی آن را ارزیابی کنند.

2-11. اندازه‌گیری بریکس (مواد جامد محلول) نمونه‌های غوره

اندازه‌گیری بریکس (Brix) یکی از مهم‌ترین آزمون‌های کیفیت لواشک است که میزان مواد جامد محلول و قند طبیعی موجود در محصول را نشان می‌دهد. این پارامتر نقش مهمی در طعم، شیرینی و ماندگاری لواشک دارد.

مواد و تجهیزات لازم

• نمونه غوره تازه

• آب مقطر

• هیتر و همزن مغناطیسی

• قطره‌چکان

• دستگاه رفراکتومتر

مراحل انجام کار

1. وزن‌کردن نمونه: ۲ گرم از نمونه غوره وزن و برداشت شد.

2. اضافه کردن آب: به نمونه ۱۰ برابر وزن نمونه آب مقطر اضافه شد.

3. گرم کردن نمونه: محلول روی هیتر با همزن مغناطیسی قرار گرفت تا گرم شود.

4. برداشتن نمونه برای اندازه‌گیری: پس از سرد شدن محلول، دو قطره از آن با قطره‌چکان برداشته شد.

5. اندازه‌گیری بریکس: قطره‌ها روی دستگاه رفراکتومتر قرار گرفت و درصد مواد جامد محلول (% Brix) اندازه‌گیری شد.

نکات مهم

• نمونه باید پس از گرم شدن سرد شود تا اندازه‌گیری دقیق بریکس امکان‌پذیر باشد.

• دقت در استفاده از رفراکتومتر تضمین‌کننده صحت نتایج است.

• این آزمون کمک می‌کند تا میزان شیرینی طبیعی و کیفیت محصول به صورت علمی مشخص شود.

2-12. آنالیز آماری نتایج آزمایش‌های لواشک غوره

آنالیز آماری یکی از مراحل کلیدی در تحقیقات علمی و کنترل کیفیت محصولات غذایی است که به تفسیر دقیق داده‌ها و مقایسه نتایج کمک می‌کند. در این مطالعه، تمام داده‌های حاصل از آزمون‌های لواشک غوره با دقت بالا مورد بررسی قرار گرفتند.

روش آنالیز آماری

1. طرح تحقیق: این مطالعه از طرح کاملاً تصادفی استفاده کرده و تمام آزمایش‌ها در سه تکرار مستقل انجام شد.

2. تجزیه و تحلیل داده‌ها: داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

3. روش آماری: از تحلیل واریانس (ANOVA) در سطح معنی‌داری ۰٫۰۵ استفاده شد تا تفاوت میان نمونه‌ها بررسی شود.

4. آزمون‌های چند دامنه‌ای: پس از انجام ANOVA، میانگین‌های نمونه‌ها با استفاده از آزمون دانکن (Duncan’s Multiple Range Test) در سطح ۰٫۰۵ مقایسه شدند.

5. رسم نمودارها: جهت نمایش بصری نتایج و مقایسه نمونه‌ها، نمودارها با نرم‌افزار Excel رسم شدند.

اهمیت آنالیز آماری

• تعیین معنی‌داری تفاوت‌ها بین نمونه‌ها

• کمک به تصمیم‌گیری علمی در فرآوری و تولید محصول

• ارائه داده‌های دقیق برای مقالات علمی، بلاگ‌های تخصصی و گزارش‌های کنترل کیفیت